Afgelopen maand vonden in Rotterdam de Student-docent dagen plaats. Een evenement waar studenten en docenten van het Erasmus MC samen invulling geven aan het onderwijs van de toekomst. Een terugkomende vraag was: “Hoe ziet het takenpakket van de zorgverlener er in 2030 uit?” Een van de aanwezigen, een populaire hoogleraar, was er heilig van overtuigd dat er voor artsen weinig zal veranderen. Het werk van de arts zou er voor zeker negentig procent hetzelfde uitzien als nu. Volgens hem blijft klinisch redeneren de vaardigheid waarmee artsen zich onderscheiden van machines. Aanpassingen aan het onderwijs waren dan ook niet nodig. Krijgt hij gelijk of slaat hij de plank volledig mis?

Jack Ma, oprichter en CEO van internetgigant Alibaba Group, sprak tijdens het World Economic Forum over onderwijs. Hij beschreef welke veranderingen in het onderwijs nodig zijn om als mens te kunnen concurreren met machines. Volgens Ma is de inhoud en vorm van onderwijs in de afgelopen 200 jaar weinig veranderd. Het onderwijs is vooral gericht op het aanleren van kennis. Dit is een probleem. Kennis is nu net het gebied waarop mensen niet kunnen concurreren met machines. Machines zijn slimmer. Ma: “Blijven focussen op kennis geeft al bij voorbaat een achterstand. Focus liever op dat wat ons uniek maakt, wat ons onderscheid. Zo kunnen machines ons nooit inhalen.”

De gebieden waarin de mens zich kan onderscheiden zijn volgens hem: ethisch besef, verbeelden & inspireren, zelfstandig & kritisch denken, teamwork en zorgen voor anderen. Onderscheidend op deze gebieden word je volgens hem niet door er meer kennis over op te doen. Het vraagt praktijkgerichte onderwijsvormen waar je kunt ervaren, waar je vaardigheden op kan doen. Ma sluit af met de volgende boodschap: “Focus op dat waar wij goed in zijn, waarin mensen onderscheidend zijn van machines. Als een machine iets beter kan, vraag jezelf dan af of je die vaardigheid nog wel aan moet leren. Zorg dat je skills future proof zijn.”

Kunstmatige intelligentie in de zorg

Supercomputers zijn terrein aan het winnen. Al in 1997 werd schaakkampioen Garri Kasparov verslagen door Deep Bleu, een supercomputer van technologiegigant IBM. Ook in de zorg wordt steeds vaker gebruik gemaakt van slimme technologie. Watson, een grote broer van Deep Blue IBM, heeft zich inmiddels gestort op de gezondheidszorg. Dit digitale brein heeft nu de kennis van een derdejaars student Geneeskunde. Nu al wordt Watson ingezet om de beste behandeling bij kanker te bepalen en om röntgenfoto’s te beoordelen. En dit doet Watson beter dan mensen. Klinisch redeneren komt op een aantal punten overeen met schaken: er wordt een set regels gevolgd, je moet voorspellen wat een onberekenbare tegenspeler doet en er zijn slimme en minder slimme keuzes. Het zal dan ook niet lang meer duren voordat computers beter klinisch redeneren dan dat artsen doen. Ons brein is niet ingericht om tegelijkertijd miljoenen feiten te verwerken en te analyseren. En al helemaal niet om zeldzame patronen te kennen in een enorme bulk aan data. Een machine is veel beter in het herkennen van patronen. En presteert tijdens een nachtdienst net zo goed als overdag.

Opleiden voor de toekomst

Wat betekent dit nu voor het onderwijs? Veruit het grootste deel van het huidige medisch onderwijs is gericht op het aanleren van kennis. In collegezalen met honderd of meer studenten worden medische feiten en patronen gestampt. Werkgroepen waar vaardigheden worden aangeleerd bestaan vaak uit dertig of meer personen waar studenten vooral een nummer zijn. Studenten leren kennis en vaardigheden die binnen afzienbare tijd niet meer gebruikt worden. De eerdergenoemde softe skills worden tijdens de opleiding nauwelijks geoefend, laat staan getoetst. Terwijl de gezondheidszorg bij uitstek een vakgebied is waar softe skills van groot belang zijn. Een belang dat met de opkomst van slimme machines alleen maar groter wordt. Dit vraagt een grondige aanpassing van het onderwijs. We moeten af van de onderwijsinstelling als massale kennisfabriek. Softe skills worden het beste aangeleerd in een kleinschalige en persoonlijke leeromgeving waar studenten ervarend kunnen leren.

Maak van de toekomstige zorgverleners ethisch bewuste samenwerkers, die verbindingen en verbanden kunnen leggen en kritisch durven denken. Alleen zo blijven we de concurrentie van machines voor.